Start    Aktualności   Artykuły   Galerie   Kontakt

ARTYKUŁY

 « wróć 

Jak pomóc dziecku nadpobudliwemu

Każdy z nas urodził się jako grzesznik, ze skłonnością do robienia złych rzeczy, nieposłuszeństwa, egoizmu itd. Bardzo widoczne jest to u dzieci w wieku około dwóch lat, kiedy wchodzą w okres kształtowania się własnej odrębności, własnego ja. Jest to zupełnie normalny etap rozwoju, bardzo potrzebny, bo Bóg dał nam możliwość decydowania o sobie i swoim życiu, dał prawo wyboru.

Właśnie w tym okresie należy zwrócić uwagę na porządkowanie życia dziecka tzn. na uczenie go, co jest dobre, a co złe w świetle tego, czego uczy Biblia.

 

Co to jest nadpobudliwość psychoruchowa?

Nie zawsze łatwo jest odróżnić dziecko nadpobudliwe psychoruchowo od dziecka po prostu żywego i ruchliwego. Większość małych dzieci jest bardzo ruchliwa i jest to zupełnie normalne zjawisko.

Nadpobudliwość definiowana jest jako nadmierna, niepohamowana (nieopanowana) ruchliwość, zazwyczaj związana z zaburzeniami koncentracji uwagi, niepokojem ruchowym (tiki nerwowe) oraz jako zaburzenia w sferze emocjonalnej.

Przyczyna nadpobudliwości może być związana z urazem czy mikrouszkodzeniami mózgu, co możne zdiagnozować lekarz, wykonując specjalistyczne badania, może też mieć podłoże środowiskowe – związane ze sposobem wychowywania, z warunkami, w jakich dziecko wzrasta. Często czynnik środowiskowy nasila objawy nadpobudliwości wrodzonej.

 

Czym się charakteryzuje nadpobudliwość ruchowa?

U niemowlaków nadpobudliwość może się objawiać zaburzeniami snu, gwałtownymi reakcjami na bodźce – nadmiernym napięciem mięśniowym, gwałtownym płaczem. Kiedy niemowlaki nabywają umiejętność poruszania się, bardzo trudno jest je np. nakarmić, szybko zmieniają zainteresowanie zabawką, wszystkiego chcą dotknąć – ale jest to również typowe dla większości ruchliwych maluchów.

Rodziców dzieci w wieku przedszkolnym niepokoi już nie tylko ruchliwość, ale także reakcje emocjonalne – wzmożone w stosunku do bodźca – łatwo wpadają w gniew, mają skłonność do bójek podczas zabaw z rówieśnikami, często płaczą, czasami są lękliwe, mają zaburzenia snu. Nie potrafią wysłuchać do końca czytanej książeczki – łatwo się rozpraszają.

Jeśli chodzi o etap szkolny, to zaczynamy rozróżniać trzy grupy objawów charakterystycznych dla nadpobudliwości:

·        nasilone zaburzenia uwagi:

dzieci bardzo szybko się rozpraszają

zapominają polecenia

nudzą się szybko

szybko przerywają pracę

czytają bez zrozumienia

wracają do początku, gdy przerwą pracę

charakteryzuje je chaos wypowiedzi i natłok myśli

bardzo dużo gestykulują

mają trudności z zorganizowaniem sobie pracy

unikają zadań wymagających wysiłku umysłowego

gubią rzeczy potrzebne do pracy

zapominają, co było zadane

 

·        nadmierna impulsywność:

impuls, tzn. działam już

reakcja nieproporcjonalna do bodźców (agresja słowna, fizyczna)

brak przewidywania konsekwencji swojego działania (łatwiej podpadają, bo nie sprawdzają czy nauczyciel jest obok)

wiedzą, co powinni zrobić, ale tego nie robią; znają reguły, ale mają kłopoty z ich zastosowaniem

są niecierpliwe, często wtrącają się do rozmowy, nie czekają na swoją kolej

przypadkowo, nieumyślnie niszczą rzeczy

prowokują, kłócą się

obrażają się, kłamią

odpowiadają nie na temat, wolą mówić niż słuchać

generalizują (nikt mnie nie lubi, nie kocha itp.)

 

·        nadmierna ruchliwość:

nerwowe ruchy rąk i stóp

często wstają z miejsca, chodzą po klasie

nadmiernie gadatliwe

ciągle się kręcą

gryzą ołówki

wyrywają się do odpowiedzi, choć nie zawsze znają właściwą odpowiedź

zaczepiają, potrącają

 

Dziecko nadpobudliwe ma za mało zdolności do wewnętrznej kontroli:

·        łatwo się denerwuje, płacze

·        jest bardzo wrażliwe, zwłaszcza na uwagi krytyczne

·        może być agresywne, popadające w konflikty z kolegami

 

Czynniki wywołujące nasilenie objawów

Trudna sytuacja domowa, brak stałych zasad, niekonsekwencja rodziców oraz ich impulsywność nasilają objawy.

Obserwuje się czynniki społeczne wpływające na nasilenie objawów nadpobudliwości psychoruchowej:

·         atmosfera domowa (napięta i niespokojna atmosfera, nerwowość rodziców burzą równowagę nerwową dziecka, a długotrwałe pobudzenie emocjonalne dziecka prowadzi do utrwalenia się pewnych nawyków reagowania na trudne sytuacje i znajduje swój wyraz w nadpobudliwości)

·         nieprawidłowy styl wychowawczy w rodzinie (wychowanie niekonsekwentne, czyli brak stałych wymagań stawianych dziecku i stałych praw udzielanych mu przez dorosłych)

·         brak zaspokajania podstawowych potrzeb psychicznych (głównie miłości, bezpieczeństwa)

·         wymagania najbliższego otoczenia

·         spędzanie wolnego czasu głównie przy telewizorze i grach komputerowych, z których większość zawiera elementy przemocy

·         tempo życia (deficyt kontaktów ze stale zapracowanymi i przemęczonymi rodzicami)

·         niektóre pokarmy (słodkie napoje gazowane, napoje z kofeiną, chipsy, różnego rodzaju słodycze powodują podwyższenie poziomu cukru, przez co są energetyczne i podwyższają napięcie oraz pobudzają mózg)

 

 

Nasilenie objawów zmniejsza się wraz z wiekiem, a objawy nadruchliwości przyjmują formę uczucia niepokoju oraz trudności uczestniczenia w zajęciach wymagających spokojnego siedzenia. Poważnym problemem jest brak akceptacji ze strony rówieśników. Może to prowadzić do rozwoju depresji (z tendencjami samobójczymi), uzależnienia od papierosów, narkotyków, alkoholu oraz rozwoju osobowości aspołecznej (kłopoty w szkole spowodowane ciągłym łamaniem zasad).

 

Sposoby pomagania dziecku nadpobudliwemu

Jak pomóc dziecku nadpobudliwemu, które często samo nie umie poradzić sobie ze swoimi reakcjami? Nie potrafi skupić uwagi, myśli ma rozproszone, reaguje zbyt emocjonalnie, szybciej działa niż myśli, a do tego wszystkiego ma grzeszną naturę, która pobudza go do złego?

Ono potrzebuje pomocy, aby wiedziało, że jest kochane nie tylko przez rodziców, ale przede wszystkim przez Boga. Potrzebuje zbawienia, jak każdy z nas, poznania Jezusa Chrystusa jako swojego Zbawiciela i doświadczenia przebaczenia grzechów. Musimy jednak wiedzieć, że wiele z tych zachowań, które mogą być odbierane jako nieposłuszeństwo wynikają z niemożliwości zastosowania się do wymagań, których wypełnienie dla innych dzieci nie jest aż takim problemem – np. spokojne siedzenie i słuchanie. Zatem, co konkretnie może zrobić rodzic, aby pomóc swojemu nadpobudliwemu dziecku?

Jeśli obserwujemy, że nie możemy nakarmić spokojnie niemowlaka, dobrze jest zadbać, aby w czasie karmienie nikt nie wchodził do pokoju. Również stały rozkład dnia pomaga dziecku w wyciszeniu się. Ważne są stałe wyciszające zajęcia przed snem np. oglądanie książeczki, ciche, łagodne przemawianie do dziecka (jeśli jest starsze rodzeństwo, to zadbanie, aby w tym czasie było zajęte cichą, spokojną zabawą). Należy też od początku uczyć dziecko zasad, co mu wolno, a czego nie – jednak nakazy i zakazy muszą być dostosowane do możliwości dziecka. W wieku około 2 -2,5 roku jest to bardzo ważne, ponieważ dzieci starają się nas sprawdzać i stawiać na swoim – a muszą wiedzieć, że to rodzic jest szefem. Bardzo ważna jest jedność zasad i wymagań obojga rodziców.

 

Dziesięć próśb dziecka nadpobudliwego

1.      Pomóż mi skupić się na jednej czynności.

2.      Chcę wiedzieć, co zdarzy się za chwilę.

3.      Poczekaj na mnie, pozwól mi się zastanowić.

4.      Jestem w kropce, nie potrafię tego zrobić, pokaż mi wyjście z tej sytuacji.

5.      Chciałbym od razu wiedzieć, czy to co robię jest zrobione dobrze.

6.      Dawaj mi tylko jedno polecenie na raz.

7.      Przypominaj mi, żebym się zatrzymał i pomyślał.

8.      Dawaj mi małe zadania do wykonania – kiedy cel jest daleko, gubię się.

9.      Chwal mnie choć raz dziennie, bardzo tego potrzebuję.

10.  Wiem, że potrafię być męczący, ale czuję, że rosnę, kiedy okazujesz mi, jak mnie kochasz.

(wg Zacharuk )

 

Ważne zasady

Dziecko nadpobudliwe ma problemy z kontrolowaniem swoich emocji, uwagi i reakcji ruchowych, dlatego ważne jest aby :

·        dzień po dniu przypominać o zasadach i być konsekwentnym w ich przestrzeganiu, można je nawet zapisać lub narysować i powiesić w widocznym miejscu, a w ciągu dnia w czasie różnych sytuacji odwoływać się do nich

·        zapewnić możliwość ruchowego „wyładowania się”, ale nie przed snem lub bezpośrednio przed sytuacją, kiedy dziecko ma być skupione

·        nie reagować agresją na agresję (czyli np. krzykiem na krzyk dziecka)

·        dawać jasne i krótkie polecenia

·        chwalić za reakcje pozytywne

·         stanowczo, krótko i spokojnie powiedzieć, które zachowania są negatywne i dlaczego

Nie dyskutujmy z rozzłoszczonym dzieckiem na temat słuszności tego, co mówimy – zostawmy to na czas, kiedy się uspokoi.

 

Co mogą zrobić rodzice dziecka w wieku szkolnym?

Ważne jest, aby pomóc dziecku uporządkować otoczenie poprzez ustalenie i trzymanie się stałych zasad dotyczących planowania rozkładu zajęć.

Jeśli chodzi o rodziców wierzących, to niesłychanie ważne jest czytanie Biblii z dzieckiem, jako codzienny zwyczaj (z małymi dziećmi Biblii z obrazkami), a także wspólna modlitwa.

I jeszcze jedno – jeśli szykujemy jakieś ekstra wyjście, nie mówmy o tym dziecku wcześniej – jego ekscytacja może doprowadzić do tego, że zanim wyjdziemy przeżyjemy koszmarne chwile.

 

Co może zrobić nauczyciel na zajęciach z dziećmi?

·        przypominać o zasadach

·        jednoznacznie określać zasady (w sali może wisieć tablica ze spisem zasad)

·        na lekcji szefem jest nauczyciel

·        na ławce dzieci mają tylko przybory potrzebne do bieżącej pracy, niepotrzebne na daną chwilę mogą być na osobnym stoliku i dajemy je w razie potrzeby

·        podczas zajęć dziecko może zadać tylko pytanie dotyczące bieżącej pracy (nie odpowiadamy na pytania niezwiązane w ogóle z zajęciami)

·        dziecko odpowiada za skutki swojego zachowania, nawet nieumyślnego (np. jeśli wysypało niechcący śmieci z kosza, to je sprząta, jeśli kogoś niechcący popchnęło – musi przeprosić. Zło nazywajmy złem, ale dajmy szansę je naprawić)

·        dawać bardzo krótkie komunikaty (np.: narysuj obrazek, weź kartkę, weź kredkę, narysuj głowę, brzuch, nogi, ręce itp.)

·        powtórzyć polecenie krótko i czytelnie

·        nakierować uwagę na właściwy temat, zwracając się do ucznia bezpośrednio np. Tomku, popatrz na obrazek

·        angażować dzieci w czynności porządkowe

·        chwalić za każdy etap pracy

·        wzmacniać pozytywnie – wszyscy to lubimy (maleńka nagroda: nalepka, gumka, ołówek, ale ostrożnie z balonikami czy słodyczami, jeśli mamy w grupie dzieci nadpobudliwe)

 

Kilka praktycznych spostrzeżeń

Jeżeli w grupie na szkółce niedzielnej mamy nadpobudliwe dziecko, nie oczekujmy, że np. w czasie modlitwy, kiedy modli się kilka osób i trwa to dłuższą chwilę ono będzie spokojnie stało. Lepiej stańmy przy nim, aby kontrolować jego zachowanie lub dajmy mu możliwość usiąść.

Jeżeli opowiadamy historię, spróbujmy zaangażować w coś dziecko nadpobudliwe, np. w podawanie obrazków (jeśli nie jest ich zbyt dużo, bo może nam je pomieszać), a jeżeli dziecko cały czas musi czymś manipulować i to nam przeszkadza, spróbujmy dać mu do ręki jakiś przedmiot, który nie wydaje dźwięku np. plastelina w baloniku, woreczek itp. Niektóre dzieci lubią pisać lub rysować w trakcie opowiadania nauczyciela, jeżeli to pomaga im się skupić, nie zabraniajmy tego. Musimy przyzwyczaić się do tego i mieć świadomość, że dziecko nadpobudliwe nie potrafi spokojnie usiedzieć i musimy zostawić mu margines na takie zachowanie. Jeżeli coś upadnie na podłogę, nie zwracajmy na to uwagi – możemy podnieść i opowiadać dalej. Często nawiązujmy kontakt wzrokowy z dziećmi, a zwłaszcza z tym nadpobudliwym. Zwracajmy się po imieniu do dziecka, jeżeli traci koncentrację, np. I Tomku, wyobraź sobie, że wtedy sam Bóg zamknął drzwi do arki

Są dzieci, które co chwilę przerywają opowiadanie, zadając pytanie lub wtrącając swój komentarz. Jeżeli zaburza to tok lekcji czy spotkania, to ze starszym dzieckiem możemy się umówić, że zamiast pytać na głos, może zapisywać pytania lub komentarze i po zajęciach przyjść z kartką. Młodszym możemy dać na przykład kilka kolorowych kartek i umówić się, że jeżeli chcą zadać pytanie lub coś skomentować, podnoszą kartkę do góry i po udzieleniu czasu na wypowiedź, zabieramy kartkę – po wyczerpaniu się kartek nie może już w trakcie opowiadania zadać pytania lub czegoś powiedzieć.

Jeżeli przeprowadzamy powtórkę, starajmy się, aby to dziecko nadpobudliwe nie musiało długo czekać na swoją kolej – będzie miało trudności z opanowaniem emocji. Często pierwsza odpowiedź na pytanie jest nieprzemyślana i błędna – zignorujmy ją i powiedzmy: Tomku, spokojnie się zastanów i odpowiedz jeszcze raz. Pamiętajmy, że dzieci nadpobudliwe często mają obniżoną samoocenę poprzez ciągłe wpadki i strofowania dorosłych. Unikajmy zniecierpliwienia.

 

Jako świadomie wierzący wiemy, że mamy Przyjaciela, który nas nie opuszcza ani na chwilę. Módlmy się do Ojca o mądrość, cierpliwość i opanowanie emocji – dzieci nadpobudliwe naprawdę mogą sprawić, że w najspokojniejszej osobie zagotuje się krew. Ale nasz Bóg jest wierny, porządkuje przecież i nasze życie, objawia nam nasze słabości, aby okazać swoje zwycięstwo! Wiele razy Pan przychodzi z pomocą w zupełnie prozaicznych życiowych sytuacjach, kiedy czujemy się bezradni i pokonani. Trwajmy w modlitwie o powierzone nam dzieci.

 

Agnieszka Bagińska

 


04.03.2011


kalendarz wydarzeń Konferencje regionalne Poradnik Dobrej Zabawy Poradnik Dobrej Zabawy

Chrześcijańskie Stowarzyszenie Miłość Edukacja Dojrzałość